Nhà đá, đường bậc thang, xưởng rượu nhỏ và những quảng trường có cây to. Đây là phần đảo mà khách biển hiếm khi thấy.
Làng xây bám sườn dốc
Các làng núi được xây bám theo đường đồng mức, với nhà tầng dưới là kho và tầng trên để ở.
Đường trong làng hẹp, dốc và nhiều bậc, nên xe lớn không vào được và phần lớn phải đi bộ.
Vì sao làng ở đúng chỗ đó
Vị trí làng được quyết định bởi nguồn nước, hướng nắng và khả năng phòng thủ.
Gần như mọi làng đều có một mạch nước hoặc một giếng ở trung tâm, và làng mọc quanh nó chứ không ngược lại.
Quảng trường trung tâm
Mỗi làng có một quảng trường với nhà thờ, quán cà phê và thường là một cây to cho bóng mát.
Đây là nơi diễn ra gần như toàn bộ đời sống công cộng của làng, từ chuyện trò buổi sáng tới lễ hội trong năm.
Quán cà phê truyền thống
Quán ở làng thường đơn giản: vài bàn, cà phê pha kiểu truyền thống và những người ngồi cả buổi.
Chúng là thiết chế xã hội chứ không phải cơ sở kinh doanh thuần tuý, và nhiều quán tồn tại nhờ thói quen của khách quen hơn là nhờ doanh thu.
Làng làm nghề
Một số làng gắn với nghề riêng: ren thêu tay, đồ bạc, gốm, giỏ đan hoặc rượu ngọt truyền thống.
Nghề nào cũng cần thời gian dài để học, và đó là lý do chúng đang mai một khi lớp thợ già đi.
Vùng trồng nho
Sườn núi phía nam có các làng trồng nho với xưởng rượu nhỏ mở cửa cho khách nếm thử.
Các giống nho bản địa cho loại rượu rất riêng, và việc quay lại với giống bản địa thay vì giống quốc tế là xu hướng của hai thập niên gần đây.
Ở lại qua đêm
Nhiều nhà đá cũ đã được cải tạo thành nhà nghỉ nông thôn, giữ nguyên tường đá và kết cấu gốc.
Đây là mô hình được khuyến khích vì nó vừa giữ kiến trúc vừa tạo thu nhập cho làng, thay vì xây khách sạn mới ở ngoài rìa.
Ăn ở làng
Quán ăn làng phục vụ món nấu theo mùa, phần lớn từ nguyên liệu trồng hoặc nuôi ngay tại chỗ.
Thực đơn thường ngắn và thay đổi theo ngày, và hỏi hôm nay có gì thường cho kết quả tốt hơn là gọi theo thực đơn.
Đường liên làng
Các làng trên cùng một sườn núi thường nối với nhau bằng đường nhỏ men theo đường đồng mức.
Lái xe trên những tuyến này chậm nhưng đẹp, và đó là cách tốt nhất để thấy cách cảnh quan đổi theo độ cao.
Một số đoạn từng là đường mòn đi bộ giữa các làng trước khi có xe, và vài tuyến đã được khôi phục cho người đi bộ.
Làng đang mất dân
Nhiều làng chỉ còn vài chục người ở quanh năm, phần lớn là người cao tuổi.
Trường học và phòng khám đã đóng ở nhiều nơi, và đó là lý do chính khiến gia đình trẻ không quay về dù muốn.
Nhà thờ và tu viện gần làng
Gần như mọi làng núi đều nằm trong tầm đi bộ ngắn tới một nhà thờ nhỏ hoặc một tu viện cũ.
Chúng thường nằm hơi tách ra khỏi làng, trên một mỏm đất cao, và đường tới đó là một tuyến đi bộ ngắn rất dễ chịu.
Xưởng rượu mở cửa
Nhiều xưởng rượu nhỏ mở cho khách tới nếm thử, thường không cần đặt trước vào ngày thường.
Người làm rượu thường tự tiếp khách và giải thích về giống nho, nên đây là cách trực tiếp nhất để hiểu vùng trồng.
Làng trên bờ bắc
Dải đất hẹp giữa núi và biển ở phía bắc cũng có các làng với vườn cam và nhà đá.
Chúng ẩm hơn và xanh hơn làng trên núi phía nam, và cảnh quan ở đó gần với hình dung cổ điển về Địa Trung Hải hơn.
Tới đó cần qua điểm kiểm soát, nên việc ghé thăm cần thêm một bước chuẩn bị.
Lễ hội làng
Mỗi làng có lễ bổn mạng riêng trong năm, và đó là dịp người đã rời làng quay về.
Những ngày này làng đông gấp nhiều lần bình thường, với hội chợ, đồ ăn và nhạc ở quảng trường.
Đi thế nào cho đúng
Nên chọn hai ba làng trong cùng một vùng thay vì chạy khắp đảo, vì đường núi chậm và cảnh đẹp nằm ở giữa đường chứ không chỉ ở điểm đến.
Ở lại một đêm ở làng cho trải nghiệm khác hẳn đi trong ngày: buổi tối và sáng sớm là lúc làng sống đúng với nhịp của nó.
Hỏi đáp
Vì sao làng nằm ở chỗ đó?
Vì nguồn nước, hướng nắng và khả năng phòng thủ — thường mọc quanh một mạch nước.
Có chỗ ở trong làng không?
Có, nhiều nhà đá cũ đã cải tạo thành nhà nghỉ nông thôn.
Nghề thủ công còn không?
Còn ở một số làng, nhưng đang mai một khi lớp thợ già đi.
Nên đi mấy làng một chuyến?
Hai ba làng trong cùng một vùng, vì đường núi chậm.
