Đất đai, đá và những gì con người lấy từ hòn đảo

Đồng, amiăng, thạch cao, đá xây dựng. Hòn đảo đã bị đào lên suốt năm nghìn năm và dấu vết vẫn còn đó.

Đồng từ thời cổ đại

Các mỏ đồng ở rìa dãy núi phía nam đã được khai thác từ thời đại đồ đồng.

Đồng ở đây từng là mặt hàng xuất khẩu quan trọng của cả Địa Trung Hải cổ đại, và nó định hình quan hệ của đảo với các nền văn minh xung quanh.

Vì sao có đồng ở đây

Khối đá ophiolit chứa các thân quặng sulfua hình thành từ hoạt động thuỷ nhiệt dưới đáy biển cổ.

Khi khối đá đó bị đẩy lên khỏi mặt nước, các thân quặng theo lên cùng và trở nên tiếp cận được từ trên cạn.

Xỉ luyện kim còn lại

Khắp vùng mỏ có các đống xỉ khổng lồ từ quá trình luyện đồng qua nhiều thời kỳ.

Khối lượng xỉ cho phép ước tính sản lượng cổ đại, và con số đó lớn hơn nhiều so với hình dung ban đầu.

Khai thác hiện đại và suy tàn

Thế kỷ hai mươi có giai đoạn khai thác quy mô công nghiệp, rồi ngừng khi trữ lượng dễ lấy cạn và giá thế giới thay đổi.

Các mỏ lộ thiên bỏ lại nay là những hố lớn với nước màu bất thường do khoáng chất hoà tan.

Amiăng và hậu quả

Một mỏ amiăng lớn từng hoạt động trên vùng núi và để lại một vùng đất trọc rộng.

Việc phục hồi khu vực này kéo dài nhiều năm với việc trồng lại cây và ổn định sườn dốc.

Nước thải mỏ

Nước chảy qua đá chứa sulfua trở nên có tính axit và mang theo kim loại nặng.

Đây là vấn đề môi trường kéo dài rất lâu sau khi mỏ đóng cửa, và nó cần xử lý chủ động chứ không tự hết.

Thạch cao và muối

Ngoài đồng, đảo còn có thạch cao và bentonit được khai thác ở quy mô nhỏ hơn.

Các hồ muối ven biển từng là nguồn muối quan trọng, được thu hoạch vào cuối hè khi nước bốc hơi hết.

Việc khai thác muối đã ngừng vì lý do môi trường và vì muối nhập rẻ hơn, và các hồ nay là khu bảo tồn chim.

Đá xây dựng

Đá vôi mềm dễ cắt được dùng làm vật liệu xây dựng từ thời cổ, và nó tạo nên màu vàng nhạt đặc trưng của các công trình cũ.

Các mỏ đá vẫn hoạt động để cung cấp cốt liệu cho bê tông, và chúng là ngành khai khoáng lớn nhất hiện nay.

Đất đỏ ở phía đông nam

Một vùng đất đỏ đặc trưng ở phía đông nam cho chất lượng nông sản riêng, đặc biệt là khoai tây.

Màu đỏ đến từ hàm lượng sắt trong đất, và vùng này được coi là tài sản nông nghiệp quan trọng.

Xói mòn đất

Mất lớp phủ thực vật trên sườn dốc cộng với mưa lớn tập trung khiến xói mòn nghiêm trọng ở nhiều nơi.

Ruộng bậc thang xây bằng đá khô là giải pháp truyền thống, và việc chúng bị bỏ hoang khiến xói mòn tăng trở lại.

Đất nông nghiệp bị đô thị lấn

Việc mở rộng khu dân cư và khu nghỉ dưỡng đã chuyển một phần đất canh tác tốt sang mục đích xây dựng.

Vì diện tích đất tốt hữu hạn, đây là quyết định gần như không đảo ngược được, và nó được đưa vào các tranh luận quy hoạch.

Cát cho xây dựng

Cát xây dựng từng được lấy từ lòng sông và từ bãi biển, cho tới khi việc đó bị hạn chế vì gây xói lở bờ.

Nay cát chủ yếu được nghiền từ đá tại mỏ, và đó là ví dụ về việc quy định môi trường thay đổi hẳn một chuỗi cung ứng.

Việc lấy cát bãi biển trong quá khứ để lại hậu quả kéo dài: nhiều bãi đã thu hẹp và phải bồi cát nhân tạo.

Rừng và đất trên sườn dốc

Lớp đất trên vùng núi rất mỏng, và một khi bị cuốn trôi thì cần hàng thế kỷ để tái tạo.

Vì vậy việc giữ rừng trên sườn dốc không chỉ là chuyện cây cối mà là chuyện giữ lại chính lớp đất.

Đất và nghề gốm

Sét từ một số vùng cho chất lượng phù hợp làm gốm, và nghề này có ở đảo từ rất lâu đời.

Một vài làng vẫn giữ nghề với lò nung truyền thống, làm chum lớn để đựng dầu và rượu theo mẫu có từ thời cổ.

Mỏ cũ thành điểm đến

Một số mỏ bỏ hoang nay được đưa vào các tuyến tham quan địa chất, với biển giải thích tại chỗ.

Cách này biến một di sản công nghiệp có vấn đề thành thứ có ích, đồng thời nhắc rằng cảnh quan hiện tại là kết quả của những gì con người đã lấy đi.

Hỏi đáp