Thực vật đặc hữu: những loài chỉ mọc trên hòn đảo này

Hàng trăm loài cây ở đây không tồn tại ở bất cứ nơi nào khác trên thế giới. Lý do nằm ở sự cô lập.

Vì sao có nhiều loài riêng

Hòn đảo chưa bao giờ nối liền với lục địa trong các thời kỳ băng hà gần đây.

Quần thể thực vật tới đây bằng gió, chim hoặc dòng biển rồi bị cô lập, và qua thời gian chúng tiến hoá thành loài riêng.

Con số đáng chú ý

Số loài đặc hữu ở đây rất cao so với diện tích, thuộc nhóm cao trong khu vực Địa Trung Hải.

Phần lớn tập trung ở vùng núi, nơi điều kiện khác biệt tạo thêm nhiều tiểu môi trường cách ly nhau.

Lan dại

Có hàng chục loài lan đất nở vào mùa xuân, nhiều loài chỉ cao vài chục xăng-ti-mét và dễ bị bỏ qua.

Một số loài dùng chiến thuật giả dạng côn trùng cái để dụ ong đực tới thụ phấn, cơ chế rất chuyên biệt.

Thông đặc hữu trên đỉnh núi

Phần cao nhất của dãy núi phía nam có một loài thông chịu lạnh chỉ mọc ở độ cao lớn trên đảo.

Đây là quần thể tách biệt, và biến đổi khí hậu đẩy vành đai phù hợp lên cao hơn trong khi núi thì không cao thêm được.

Cây tuyết tùng bản địa

Một thung lũng trên núi giữ quần thể tuyết tùng thuộc phân loài riêng của đảo.

Khu vực này được bảo vệ nghiêm ngặt, và nó là ví dụ về việc cả một phân loài có thể chỉ tồn tại trong vài cây số vuông.

Cây bụi thơm

Thảm cây bụi Địa Trung Hải gồm nhiều loài có tinh dầu: xạ hương, hương thảo, cây mát ti và nguyệt quế.

Tinh dầu giúp giảm bốc hơi nước và khiến động vật ăn cỏ tránh xa, hai lợi thế quan trọng ở nơi khô và có chăn thả.

Hoa củ mùa xuân

Nhiều loài hoa củ ngủ suốt mùa khô rồi bung lên chỉ vài tuần sau mưa.

Chiến lược này cho phép chúng hoàn thành cả chu kỳ sinh sản trong khoảng thời gian ngắn có nước, rồi rút xuống đất chờ năm sau.

Cây thuốc và cây gia vị

Nhiều loài cây bụi thơm được dùng làm thuốc dân gian và gia vị từ rất lâu đời.

Kiến thức về loài nào dùng cho việc gì được truyền miệng trong các làng, và một phần đã được ghi chép lại trong các nghiên cứu dân tộc thực vật học.

Việc thu hái thương mại quá mức một vài loài đã dẫn tới quy định hạn chế ở một số khu vực.

Cây ô liu hoang

Ngoài ô liu trồng còn có dạng ô liu hoang mọc tự nhiên trên đồi khô.

Quả nhỏ và ít dầu hơn, nhưng nó là tổ tiên hoang dã của cây trồng và là nguồn gen quan trọng cho việc lai tạo giống chịu hạn.

Mối đe doạ

Mất môi trường sống do xây dựng, chăn thả quá mức, cháy rừng và biến đổi khí hậu đều gây áp lực.

Với loài chỉ có vài quần thể nhỏ, một sự kiện đơn lẻ cũng đủ xoá sổ phần lớn cá thể còn lại.

Bảo tồn tại chỗ và ngoài chỗ

Có các khu bảo vệ theo mạng lưới sinh cảnh của khối, cùng với vườn thực vật và ngân hàng hạt giống.

Bảo tồn tại chỗ luôn được ưu tiên, vì một loài cần cả môi trường của nó chứ không chỉ cần hạt của nó được cất giữ.

Mùa nở theo độ cao

Mùa hoa bắt đầu ở vùng thấp rồi dịch dần lên núi theo nhiệt độ.

Nhờ vậy, người đi xem hoa có thể kéo dài mùa của mình vài tháng chỉ bằng cách đi lên cao dần.

Nghiên cứu và danh mục loài

Danh mục thực vật của đảo đã được biên soạn qua nhiều thế hệ nhà thực vật học và vẫn được bổ sung.

Việc phân loại một số nhóm vẫn đang thay đổi khi phân tích di truyền cho kết quả khác với phân loại dựa trên hình thái.

Cây trong vườn nhà

Nhiều loài bản địa chịu hạn nay được dùng trong cảnh quan đô thị thay cho cây ngoại nhập cần tưới nhiều.

Việc này vừa tiết kiệm nước vừa tạo thức ăn cho côn trùng bản địa, và nó đang được khuyến khích trong các dự án công.

Rừng và tái sinh sau cháy

Thông Địa Trung Hải có nón chỉ mở ra khi gặp nhiệt độ cao của đám cháy.

Nhờ cơ chế đó, rừng tự tái sinh sau cháy, nhưng chỉ khi khoảng cách giữa hai lần cháy đủ dài để cây kịp trưởng thành.

Đi xem hoa ở đâu

Bán đảo phía tây và các sườn núi là nơi tập trung nhiều loài nhất vào mùa xuân.

Nguyên tắc khi đi xem rất đơn giản: không hái, không đào củ, và đi trên đường mòn có sẵn để không giẫm vào những cây đang nhú.

Hỏi đáp